काठमाडौं, २२ अगस्ट २०२६ — नेपालको दैनिक जीवनमा सानो छिमेकी पसल लामो समयदेखि अत्यन्त परिचित हिस्सा रहँदै आएको छ। स्थानीय किराना पसलमा गएर चाउचाउ, चामल, तेल वा घरायसी सामान किन्न सकिन्थ्यो। पसलेसँग पुरानो चिनजान भए उधारोमा सामान पाउने चलन पनि थियो। त्यसैले यस्तो पसल सामान किन्ने ठाउँ मात्र नभई टोलको सामाजिक र आर्थिक सम्बन्धको एउटा हिस्सा पनि थियो।
तर अहिले त्यही खुद्रा व्यापारको वातावरण तीव्र रूपमा बदलिरहेको छ।
सुपरमार्केट, डिपार्टमेन्ट स्टोर, कन्भिनियन्स स्टोर, डिजिटल भुक्तानी र अनलाइन किनमेलले विशेषगरी सहरी क्षेत्रमा नेपालीले दैनिक सामान किन्ने तरिका परिवर्तन गरिरहेका छन्। तर उपलब्ध तथ्यांकले परम्परागत पसलहरू सिधै हराइरहेका छन् भन्ने प्रमाण दिँदैन। बरु नेपालमा परम्परागत खुद्रा व्यापारसँगै आधुनिक र डिजिटल खुद्रा प्रणाली विस्तार भइरहेको मिश्रित बजार विकास भइरहेको देखिन्छ।
परम्परागत खुद्रा व्यापारको आकार अझै ठूलो छ। राष्ट्रिय आर्थिक गणना २०१८ अनुसार नेपालमा मोटर व्यापार तथा मर्मतसहित थोक तथा खुद्रा व्यापार क्षेत्रमा ४ लाख ९८ हजार ५८ वटा प्रतिष्ठान थिए। तीमध्ये ८४.०३ प्रतिशत प्रतिष्ठानमा एकदेखि दुई जना मात्र संलग्न थिए भने थप १३.६८ प्रतिशतमा तीनदेखि पाँच जना संलग्न थिए। १० वा त्यसभन्दा बढी व्यक्ति संलग्न भएका प्रतिष्ठान ०.६९ प्रतिशत मात्र थिए।
यसले नेपालको खुद्रा अर्थतन्त्रको आधार कति साना व्यवसायमा टिकेको छ भन्ने देखाउँछ। नेपालमा खुद्रा व्यापार लामो समयदेखि ठूला चेनभन्दा पनि व्यक्तिगत वा परिवारले सञ्चालन गर्ने साना व्यवसायमा आधारित रहँदै आएको छ।
