काठमाडौं, १ अक्टोबर २०२६ — मिथ्या सूचना अर्थात् गलत वा भ्रामक सूचना हुनु मात्र अहिलेको समस्या होइन। अझ गम्भीर समस्या के हो भने कहिलेकाहीँ प्रमाणसहित पुष्टि गरिएको तथ्यभन्दा मिथ्या सूचना नै मानिसलाई बढी विश्वसनीय लाग्न सक्छ।
एउटा बनावटी भिडियो केही सेकेन्डमै हेर्न सकिन्छ। सनसनीपूर्ण दाबी फेसबुक, टिकटक, युट्युब, एक्स र मेसेजिङ समूहमा पटक–पटक फैलिन सक्छ। त्यसको सत्यता पत्ता लगाउन पत्रकार वा तथ्य जाँचकर्तालाई समय लाग्छ। त्यतिन्जेल गलत दाबी धेरैपटक देखिसकिएको हुन्छ र मानिसलाई परिचित लाग्न थाल्छ।
त्यही परिचितपन महत्वपूर्ण हुन्छ। सन् २०२६ मा प्रकाशित १८२ अध्ययन र ३१ हजारभन्दा बढी सहभागी समेटिएको व्यवस्थित समीक्षा तथा मेटा–विश्लेषणले ‘इलुजरी ट्रुथ इफेक्ट’ अर्थात् एउटै कुरा दोहोरिएर सुन्दा वा देख्दा त्यो सत्यजस्तो लाग्ने प्रभाव पुष्टि गरेको छ। यो प्रभाव समाचारका शीर्षक र अफवाहलगायत विभिन्न प्रकारका सामग्रीमा देखिएको अध्ययनले जनाएको छ।
यसले कुनै दाबी गलत हो भनेर मात्र बताइदिनुले किन सधैं समस्या समाधान हुँदैन भन्ने बुझ्न मद्दत गर्छ।
मिथ्या सूचनाको अर्को फाइदा भनेको यसले सत्यताभन्दा ध्यान आकर्षित गर्न प्राथमिकता दिन सक्छ।
