रसुवा, सेप्टेम्बर २८, २०२६ — प्रतिमा लामाका लागि अगस्ट २६ को बिहान एउटा सामान्य निर्णयबाट सुरु भएको थियो। तर केही समयमै त्यही दिनले उनले वर्षौं लगाएर बनाएको जीवनको ठूलो हिस्सा खोस्यो।
बिहान करिब ८:३० बजे लामा गोसाइँकुण्ड–५, स्याफ्रुबेँसीस्थित घरमै थिइन्। जनैपूर्णिमाको मेलाका कारण स्थानीय बिदा भएकाले त्यस दिन विद्यालय जानु परेको थिएन। सुरुमा उनी घरमै बस्ने सोचमा थिइन्।
तर लगातारको बिदाका कारण उनको स्टेशनरी पसलमा सामान सकिएको थियो। काठमाडौं गएर सामान ल्याउने तयारीमा रहेकी उनले त्यसअघि पसल पुगेर स्टक जाँच गर्ने र किन्नुपर्ने सामानको सूची बनाउने निर्णय गरिन्।
त्यसैले उनी नौ वर्षीय मिषान तामाङसँगै पसलतर्फ लागिन्। मिषान उनी अध्यापन गर्ने विद्यालयकै कक्षा ५ का विद्यार्थी हुन्। उनी लामासँगै बस्छन् र घरदेखि पसल तथा विद्यालयसम्म प्रायः सँगै हुन्छन्। सानै उमेरमा टाइफाइड भएपछि लामाले दुवै आँखाको दृष्टि गुमाएकी हुन्।
पसल पुगेपछि अवस्था सामान्य नै थियो।
पसलअगाडि एक वृद्ध सहयोग माग्दै बसिरहेका थिए। लामाले मिषानका लागि राखिएका केही बिस्कुट उनलाई दिइन् र चिया पनि मगाइदिइन्।
भाइटीकाका दिन सशस्त्र प्रहरीले बिहान ८ देखि साँझ ५ बजेसम्म काठमाडौं उपत्यका र भक्तपुरका विभिन्न स्थान जोड्ने तीनवटा निःशुल्क बस सञ्चालन गर्ने भएको छ।
११-नोभेम्बर-२०२६ ११:३४ AM
रसुवाको स्याफ्रुबेँसीमा बाढीले बगाएको काठेपुल तीन दिनको प्रयासपछि पुनर्निर्माण गरिएको छ। पुल सञ्चालनमा आएसँगै दुई गाउँपालिकाका बासिन्दालाई पैदल आवतजावत सहज भएको छ।
१०-नोभेम्बर-२०२६ ११:०२ AM
पश्चिमी वायुको आंशिक प्रभावले केही प्रदेशमा बदलीसँगै हल्का वर्षा र हिमपातको सम्भावना छ। तराईका केही स्थान र काठमाडौं उपत्यकामा बिहान हुस्सु तथा कुहिरो लाग्न सक्छ।
०७-नोभेम्बर-२०२६ ११:०१ AM
भोटेकोशीको बाढीले स्याफ्रुबेसी र धुन्चे जोड्ने पक्की पुल बगाएपछि रसुवामा नयाँ बेलिब्रिज निर्माण तीव्र पारिएको छ। अधिकारीहरूले तिहारअघि पुल सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखेका छन्।
२५-अक्टोबर-२०२६ ११:३६ AM
दसैँका बेला काठमाडौं उपत्यकामा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलले सञ्चालन गरेका निःशुल्क बस सेवाबाट सार्वजनिक यातायातको अभावबीच ३,५८५ यात्रु लाभान्वित भएका छन्।
२२-अक्टोबर-२०२६ ०३:३७ PM
विद्युत् महसुलमा लगाइएको ५ प्रतिशत भ्याट हटाउन उज्यालो नेपाल पार्टीले रसुवामा अगस्ट २६ मा आएको बाढीपछि स्थगित हस्ताक्षर अभियान पुनः सुरु गरेको छ।
१४-अक्टोबर-२०२६ ०४:०५ PM
तर केही मिनेटमै परिस्थिति बदलियो।
पसल खोलेको करिब १० देखि १५ मिनेटपछि लामाले चियाको पैसा तिर्न मिषानलाई पठाइन्। मिषान डराउँदै फर्किए र ठूलो पानी आउँदै गरेको बताए।
त्यसपछि उनले भयावह आवाज सुनिन्।
लामाले पसलको सटर बन्द गर्न खोजिन्, तर सकिनन्। सामान सुरक्षित गर्ने समय नपाएपछि उनी पसल खुलै छाडेर मिषानसँगै उकालो लागिन्।
आफूले अगाडिको दृश्य देख्न नसक्ने भएकाले उनको भाग्ने यात्रा पूर्ण रूपमा आवाज र मिषानले दिएको जानकारीमा निर्भर थियो।
मिषानले पानी बढ्दै गएको बताइरहे। लामा भने बाढी कहाँसम्म आइपुगेको छ भनेर उनलाई सोधिरहिन्।
भाग्दा उनले जुत्ता फुकालेर फालिन्। सल बाटोमा अल्झिएपछि त्यो पनि छाडिन्। उनी पटक–पटक लडिन्, तर उठेर फेरि अघि बढिरहिन्। करिब एक सातापछि मात्र भाग्ने क्रममा खुट्टामा काँडा बिझेको थाहा पाएकी थिइन्।
त्यतिबेलासम्म उनको घर बगिसकेको थियो।
शिक्षण र स्टेशनरी व्यवसायबाट भएको आम्दानी प्रयोग गरेर लामाले घर बनाएकी थिइन्। निर्माण पूरा गर्न उनले बैंकबाट ऋण पनि लिएकी थिइन्। उनका अनुसार घर निर्माणमा करिब १ करोड २० लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो। मार्बल र फिनिसिङका लागि थप २० लाख रुपैयाँ खर्च हुन बाँकी थियो।
घरबाट एनआईसी एसिया बैंकलाई भाडा दिइएको थियो। त्यसबापत लामाले मासिक ७५ हजार रुपैयाँ पाउँथिन्। तलब र घरभाडाबाट आएको रकमले उनले बैंकको ऋण तिर्दै आएकी थिइन्।
तर केही मिनेटमै यी सबै आधार समाप्त भए।
बिहानसम्म आफ्नो घर रहेको ठाउँमा पानी बगिरहेको खबर सुन्दा सुरुमा उनलाई पत्याउनै कठिन भयो।
पसल पनि बाढीको जोखिममा परेको थियो। त्यहाँ करिब २० लाख रुपैयाँ बराबरका सामान रहेको लामाले बताइन्। भाग्ने हतारमा उनले पसलमा ताल्चा लगाउन सकिनन्। पछि कसैले पसल बन्द गरिदिएको उनले सुनिन्।
त्यसपछि उनको लक्ष्य विद्यालय बन्यो।
सामान्य अवस्थामा ३० मिनेटभन्दा बढी लाग्ने बाटो उनले करिब १० मिनेटमै पार गरिन्।
उनी विद्यालय पुगेपछि सहकर्मीहरू छक्क परे। फोन सम्पर्क हुन नसक्दा लामालाई पनि बाढीले बगाएको हुनसक्ने उनीहरूले ठानेका थिए।
‘बाढीले मलाई पनि बगायो होला भनेर उहाँहरूले सोच्नुभएको रहेछ,’ उनले भनिन्। ‘अब फेरि भेट्न पाइँदैन होला भनेर साथीहरू स्तब्ध भएर बसेका रहेछन्। म दौडिँदै पुगेपछि उहाँहरू खुसी पनि हुनुभयो, अचम्मित पनि।’
लामा आफू संयोगले बाँचेको बताउँछिन्।
उनको घरको माथिल्लो तलामा भान्सा थियो, जहाँ उनी धेरै समय बिताउँथिन्। त्यो दिन थप २० देखि २५ मिनेट घरमै बसेको भए आफू पनि बाढीमा पर्ने उनको विश्वास छ।
उनका अनुसार बिहान ८:५५ बजेसम्म बाढी स्याफ्रुबेँसीसम्म आइपुगेको थियो।
तर उनको क्षति घर र पसलमा मात्र सीमित रहेन।
आमातर्फका करिब १५ जना आफन्त बाढीमा बगेको उनले बताइन्। उनका तीन जना विद्यार्थी र एक सहकर्मी शिक्षक पनि बेपत्ता भए।
यी घटनापछि आफ्नो पुरानो ठाउँमा फर्किने कल्पना नै उनलाई कठिन लाग्छ।
‘म अब त्यहाँ फर्किन सक्दिनँ। त्यहाँ बस्न सक्दिनँ,’ उनले भनिन्।
विद्यालय पुगेपछि पनि लामा अन्य बासिन्दासँगै अझ अग्लो स्थानतर्फ गइन्। त्यही दिन नेपाली सेनाको हेलिकोप्टरले उनलाई घाइतेहरूसहित काठमाडौं ल्यायो।
तर काठमाडौं आइपुग्दा पनि बस्ने स्थायी ठाउँ तयार थिएन।
काठमाडौंमा बस्ने रसुवालीहरूले गठन गरेको ‘रसुवा सोसाइटी’ले विस्थापितहरूका लागि आश्रयको व्यवस्था गर्न सहयोग गर्यो। लामा र अन्य बाढीपीडितलाई यलो गुम्बामा राखियो।
सुरुमा टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी र आसपासका क्षेत्रबाट आएका विस्थापितहरू एकै ठाउँमा बसे। पछि केहीलाई स्वयम्भूस्थित अर्को गुम्बामा सारियो।
लामा अहिले पनि गुम्बामै छिन्।
ठूलो हलभित्र खाटहरू पंक्तिमा राखिएका छन्। त्यहीँ विस्थापितहरू रात बिताउँछन्। खाना र कपडा व्यक्ति तथा विभिन्न समूहको सहयोगबाट जुटिरहेको छ भने व्यवस्थापनमा रसुवा सोसाइटीले सहयोग गरिरहेको छ।
तर अस्थायी आश्रयले भविष्यको प्रश्नको उत्तर दिएको छैन।
विस्थापितहरूलाई अन्ततः कहाँ राख्ने भन्नेबारे संघीय वा स्थानीय सरकारबाट कुनै ठोस योजना नआएको लामाको भनाइ छ।
‘हामी यहाँबाट सकेसम्म चाँडो निस्कन चाहन्छौं,’ उनले भनिन्, ‘तर कहाँ जाने, के गर्ने भन्ने कुनै निश्चितता छैन।’
पुरानै ठाउँमा फर्केर अध्यापन गर्ने सम्भावनालाई पनि उनी अहिले स्वीकार गर्न सक्दिनन्।
उनी पढाउने ठाउँमै उनका आफन्त, विद्यार्थी र सहकर्मीसमेत गुमेका छन्। घर र व्यवसाय पनि छैन।
त्यसैले अब लामाको चाहना काठमाडौं उपत्यकाभित्रै कुनै विद्यालयमा सरुवा हुने हो।
यस विषयमा उनले सम्बन्धित निकायसँग कुराकानी गरिरहेकी छन्।
‘काठमाडौं उपत्यकाभित्र कतै सरुवा भयो भने सजिलो हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्। ‘मलाई लाग्छ, त्यहाँ फर्किएर म केही गर्न सक्दिनँ।’
लामाका लागि बाढीबाट सुरक्षित स्थानमा पुगेसँगै विपत्ति समाप्त भएको छैन। तत्कालको खतरा टरे पनि त्यसअघिको उनको जीवन पनि त्यही बाढीसँगै बगेको छ।
अब उनी घर, पसल र आफ्ना समुदायका धेरै मानिस गुमाएपछि नयाँ ठाउँमा जीवन पुनःनिर्माण गर्ने चुनौती सामना गरिरहेकी छन्।