काठमाडौं, सेप्टेम्बर २५, २०२६ — नेपालमा धेरै मानिसका लागि सार्वजनिक बसमा यात्रा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ पुग्ने सामान्य माध्यम मात्र होइन। यसमा लामो समयसम्म बस कुर्नुपर्ने, अत्यधिक भीड भएको सवारीमा कोचिएर यात्रा गर्नुपर्ने, उभिनसमेत पर्याप्त ठाउँ नपाउने, यौन दुर्व्यवहारको डर बोक्नुपर्ने र गन्तव्यमा पुग्नुअघि भाडाका विषयमा विवाद गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ।
यो समस्या विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकामा स्पष्ट देखिन्छ, जहाँ निजी सवारी साधन नहुने विद्यार्थी, कर्मचारी, ज्येष्ठ नागरिक तथा अन्य यात्रुका लागि बस र माइक्रोबस दैनिक आवागमनको प्रमुख माध्यम हुन्। तर दशकौँदेखिका अध्ययन र यात्रुका निरन्तर गुनासाले सार्वजनिक यातायात अझै भरपर्दो, सहज, पारदर्शी र सुरक्षित सेवा बन्न नसकेको देखाउँछन्।
सबैभन्दा देखिने समस्या अत्यधिक भीड हो। व्यस्त समयमा बसभित्र यात्रु यति धेरै हुन्छन् कि राम्ररी उभिन वा खुट्टा राख्नसमेत पर्याप्त ठाउँ नहुने अवस्था देखिन्छ। काठमाडौंका सार्वजनिक यातायातबारे भएका रिपोर्टमा सवारी साधन भरिइसकेपछि पनि कन्डक्टरले यात्रुलाई अझै भित्र सर्न दबाब दिने गरेको उल्लेख छ। यात्रुहरू ढोकानजिकै उभिने वा झुन्डिने अवस्था पनि रिपोर्ट गरिएको छ। नेपाल प्रहरीले आफ्नै यात्रु सुरक्षा निर्देशनमा बसको फुटबोर्डबाट टाढा रहन र चलिरहेको सवारीमा शरीरको कुनै पनि भाग बाहिर ननिकाल्न भनेको छ।
यो समस्या केवल असहज यात्राको विषय होइन। अत्यधिक भीडले सामान्य यात्रालाई सुरक्षा र व्यक्तिगत सुरक्षाको समस्यामा परिणत गर्न सक्छ। काठमाडौंको लैंगिकता र सार्वजनिक यातायातसम्बन्धी विश्व बैंकको अध्ययनमा यात्रुहरूले उठाएको प्रमुख समस्यामध्ये अत्यधिक भीड रहेको र भीडभाडयुक्त सवारीले पाकेटमारी तथा यौन दुर्व्यवहारका लागि अवसर सिर्जना गर्न सक्ने उल्लेख गरिएको थियो। अध्ययनले विशेषगरी माइक्रोबसलाई तुलनात्मक रूपमा बढी असहज र भीडभाडयुक्त पाइएको थियो।
एसियाली विकास बैंकको पछिल्लो मूल्यांकनले पनि नेपालका सहरी सार्वजनिक यातायातमा साना निजी सञ्चालकमा आधारित खण्डित प्रणाली, सीमित नियामकीय कार्यान्वयन, कमजोर संस्थागत क्षमता, ढिलाइ, अनिश्चितता, अत्यधिक भीड र सुरक्षासम्बन्धी समस्या रहेको उल्लेख गरेको छ।
