तर त्यसैले कठिन मानवीय कुराकानीबाट टाढा रहन पनि सजिलो बनाउन सक्छ।
असहज प्रश्न
सायद सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न यो होइन:
मानिसहरू एआईसँग किन कुरा गरिरहेका छन्?
प्रश्न यो हो:
के कारणले केही मानिसलाई अरू कसैसँग कुरा गर्न सकिँदैन जस्तो लागिरहेको छ?
यदि कसैले आफ्नो सबैभन्दा नजिकको साथीलाई भन्नुअघि च्याटबटलाई आफ्नो डर बताउँछ भने त्यसको अर्थ च्याटबटले मानिसलाई जित्यो भन्ने हुँदैन।
सायद त्यो साथीलाई कहिल्यै सुरक्षित रूपमा कुरा गर्न सकिने व्यक्ति भनेर महसुस गराइएन।
यदि कसैले मध्यरातमा “म भित्रबाट टुटिरहेको छु” भनेर टाइप गर्न सक्छ तर बिहान त्यही कुरा भन्न सक्दैन भने समस्या प्रविधि मात्र नहुन सक्छ। समस्या यस्तो ठाउँको अभाव पनि हुन सक्छ जहाँ कमजोर वा असुरक्षित महसुस गर्नु लाजको विषय नहोस्।
नेपालले यो खाडल कम गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। नेपाल सरकारले २०२५ मा डब्ल्यूएचओ र युनिसेफको सहयोगमा राष्ट्रिय मानसिक स्वास्थ्य अभियान सुरु गरेको थियो। अभियानको उद्देश्य मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी कलंक घटाउने, सहयोग खोज्ने व्यवहारलाई प्रोत्साहित गर्ने, परिवारको सहभागिता बढाउने र मानिसलाई सहयोग कहाँ पाइन्छ भन्ने जानकारी दिने रहेको थियो।
तर अभियान र सेवाले मात्र सबै कुरा समाधान गर्न सक्दैनन्।
सुन्ने संस्कार त्यसभन्दा पहिले सुरु हुन्छ।
जब अभिभावकले “सबैलाई समस्या हुन्छ” भनेर तुरुन्तै कुरा टुंग्याउँदैनन्।
जब साथीले अर्को व्यक्तिको पीडालाई गफको विषय बनाउँदैन।
जब जीवनसाथीले बहस जित्नुभन्दा पहिले सुन्न खोज्छ।
जब कसैले “मलाई के भइरहेको छ, मलाई नै थाहा छैन” भन्न सक्छ र जवाफ पाउँछ—
“तिमी मलाई भन्न सक्छौ।”
एआईसँगको स्वीकारोक्तिले वास्तवमा के भनिरहेको छ?
“मैले एआईलाई भनेँ, किनकि अरू कसैलाई भन्न सकिनँ।”
यो वाक्यमा उल्लेखनीय कुरा मानिसले मेसिनसँग कुरा गरेको मात्र होइन।
उल्लेखनीय कुरा यो हो कि उसँग भन्नुपर्ने केही थियो, तर भन्न सुरक्षित ठाउँ थिएन।
एआई अस्थायी श्रोता बन्न सक्छ। कठिन कुरा भन्नुअघि शब्दहरू अभ्यास गर्ने ठाउँ बन्न सक्छ। आफूले के महसुस गरिरहेको छु भनेर बुझ्ने पहिलो चरण पनि बन्न सक्छ।
तर कुराकानी त्यहीँ समाप्त भयो भने समाजले त्यसबाट आएको ठूलो संकेत छुटाउन सक्छ।
मानिसहरूलाई केवल उत्तर चाहिँदैन।
उनीहरूलाई कुरा गर्न सकिने मानिसहरू चाहिन्छ।
उनीहरूलाई इमानदार हुनासाथ लाजमा पारिँदैन भन्ने सम्बन्ध चाहिन्छ।
उनीहरूलाई “म समस्यामा छु” भन्नु असफलता होइन भन्ने परिवार चाहिन्छ।
र समस्या साथी वा च्याटबटले सम्हाल्न नसक्ने अवस्थामा उनीहरूलाई व्यावसायिक सहयोगमा पहुँच चाहिन्छ।
सायद भविष्य मानिस र एआईमध्ये एउटा रोज्ने विषय होइन।
ठूलो चुनौती यस्तो समाज बनाउनु हो जहाँ अर्को मानिससँग कुरा गर्नु असम्भव जस्तो लागेकै कारण कसैले मेसिन रोज्न नपरोस्।
किनकि कहिलेकाहीँ कसैले “मैले एआईलाई भनेँ, किनकि अरू कसैलाई भन्न सकिनँ” भन्दा त्यो कथा वास्तवमा मेसिनको हुँदैन।
त्यो कथा उसले बोल्न खोजेको क्षणमा उसको वरिपरि कोही सुनिदिने मान्छे थिएनन् भन्ने हुन्छ।