काठमाडौं, अक्टोबर २, २०२६ — टेलिभिजन नेपाली घरको नियमित हिस्सा बन्नुअघि र स्मार्टफोनले साँझलाई भिडियो, सन्देश र सामाजिक सञ्जालले भरिदिनुअघि नेपालमा सूर्य अस्ताउनुको अर्थ नै केही फरक थियो।
धेरै परिवारका लागि दिनभरको काम सकिनु भनेको आ–आफ्नो कोठामा छुट्टिनु होइन, एकै ठाउँमा भेला हुनु थियो।
कोही आँगनमा बस्थे, कोही बरन्डामा, कोही भान्सामा। गाउँमा चौर, चौतारा वा घरअगाडिको खुला ठाउँमा मानिसहरू जम्मा हुन्थे। बालबालिका अँध्यारो नहुँदासम्म बाहिर खेल्थे। ठूलाबडाहरू दिनभरका कुरा गर्थे, छिमेकीका समाचार आदानप्रदान गर्थे र आफ्ना पुराना अनुभव सुनाउँथे। कतिपय साँझ कुनै विशेष कार्यक्रमबिनै कुराकानीमै बित्थे।
नेपालमा मौखिक कथा सुनाउने परम्परा पुस्तौँदेखि चलिआएको छ। स्थानीय इतिहास, मिथक, किंवदन्ती, जीविकोपार्जन, चाडपर्व र पारिवारिक अनुभवसँग जोडिएका कथाहरू पुस्तक पढेर वा स्क्रिन हेरेरभन्दा बोल्दै र सुन्दै एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा पुग्थे। युनेस्कोले नेपालमा सांस्कृतिक ज्ञान र इतिहास पुस्तान्तरण गर्ने महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा मौखिक कथावाचनलाई उल्लेख गरेको छ। साथै, आधुनिकीकरणसँगै टेलिभिजन, इन्टरनेट र मोबाइलको प्रयोग बढ्दा यस्तो परम्परा कमजोर हुँदै गएको पनि उसले जनाएको छ।
बालबालिकाका लागि हजुरबा–हजुरआमा वा घरका ज्येष्ठ सदस्य नै धेरैपटक साँझका कथाकार हुन्थे।
