जब यी सम्बन्धहरू टुट्छन्, विपद्को अर्को रूप सुरु हुन्छ—एक्लोपन र पहुँचविहीनता।
बाढीले घटनास्थलमा खटिएका सुरक्षाकर्मीका परिवारलाई पनि अनिश्चिततामा छोडेको छ। प्राधिकरणका अनुसार नेपाली सेनाका ४४, नेपाल प्रहरीका २८ र सशस्त्र प्रहरी बलका १३ जना सुरक्षाकर्मी सम्पर्कविहीन छन्।
हरेक वर्दीभित्र एउटा परिवार हुन्छ। त्यहाँ कसैको छोरा वा छोरी हुन्छ, कसैको श्रीमान् वा श्रीमती, कसैको बुबा वा आमा, कसैको दाजु वा बहिनी।
विदेशी पर्यटकको हकमा पनि पीडा फरक छैन। उनीहरूका परिवार हजारौं किलोमिटर टाढाबाट आफ्ना आफन्त सुरक्षित छन् कि छैनन् भनेर खबर खोजिरहेका छन्। सम्बन्धित सरकार र दूतावासहरूले आफ्ना नागरिकको अवस्थाबारे जानकारी लिने प्रयास गरिरहेका छन् भने नेपालका उद्धार टोली कठिन भौगोलिक अवस्थाबीच खोजीमा छन्।
तर यस्तो विपद्मा हामीले देखिने क्षतिमै मात्र ध्यान दिन सजिलो हुन्छ।
पुल भत्किएको देखिन्छ।
घर बगेको देखिन्छ।
गाडी नदीले बगाएको देखिन्छ।
तर दुःख देखिँदैन।
त्यो पछि देखिन्छ।
परिवार क्षतिग्रस्त घरमा फर्किँदा एक जना सदस्य छैन भन्ने महसुस गर्दा देखिन्छ। बच्चाको विद्यालयको पोसाक जस्ताको तस्तै रहँदा देखिन्छ। पसलेले वर्षौं लगाएर बनाएको पसलको ठाउँमा खाली भग्नावशेष देख्दा देखिन्छ। परिवारले ‘कति रुपैयाँको सम्पत्ति गयो?’ भन्दा ‘अब उहाँबिना कसरी बाँच्ने?’ भन्ने प्रश्न सोध्न थालेपछि देखिन्छ।
विपद्को गहिरो विनाश यही हो।
बाढीले मानिस बस्ने ठाउँ मात्र नष्ट गरेको छैन। ती ठाउँसँग जोडिएका सम्बन्ध र जीवनका दिनचर्या पनि भत्काएको छ।
घर भनेको परिवारका सदस्य एकअर्का फर्केर आउने प्रतीक्षा गर्ने ठाउँ हो।
पसल भनेको परिवारको आम्दानीको आधार हो।
सडक भनेको मानिसलाई मानिससँग जोड्ने माध्यम हो।
पुल भनेको समुदायलाई एकअर्कासँग जोडिराख्ने संरचना हो।
यी सबै एकैपटक हराउँदा भौतिक विनाश र भावनात्मक विनाश छुट्याउन सकिँदैन।
बाढीको कारणबारे सुरुआतमा अन्योल थियो। पछिल्ला प्रारम्भिक अध्ययनले भने उच्च क्षेत्रमा भएको हिम–चट्टान वा हिमनदीको खसाइबाट अचानक ठूलो बहाव बनेको संकेत गरेका छन्। अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणले सुरुमा भूकम्पजस्तो देखिएको भूकम्पीय संकेत वास्तवमा उक्त पतनबाट उत्पन्न भएको स्पष्ट गरेको छ।
तर वैज्ञानिक व्याख्या जे भए पनि अहिले प्रभावित परिवारका लागि प्रश्न सरल छ।
उनीहरू आफ्ना हराएका आफन्त खोजिरहेका छन्।
उनीहरू मृतकको पहिचान खोजिरहेका छन्।
उनीहरू जीवितलाई सुरक्षित ठाउँमा पुर्याउन चाहन्छन्।
र अन्ततः उनीहरूले फेरि जीवन कसरी सुरु गर्ने भन्ने निर्णय गर्नुपर्नेछ।
बिहीबारसम्म नेपाली सेनाका हेलिकप्टरमार्फत टिमुरेबाट १२३ जनाको उद्धार गरिएको थियो। उद्धार गरिएकामध्ये ९४ जना नेपाली र २९ जना विदेशी नागरिक थिए। प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धार कार्य जारी रहेको र मानवीय क्षति तथा भौतिक क्षतिको थप विवरण संकलन भइरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
त्यसैले यो विपद्को अन्तिम तस्वीर अझै तयार भइसकेको छैन।
फेला पर्ने शवको संख्या बढ्न सक्छ। सम्पर्कविहीन सूचीमा रहेका केही मानिस जीवित भेटिन सक्छन्। केहीको पहिचान हुन बाँकी शवसँग मिलान हुन सक्छ। नेपाल र चीनतर्फका तथ्यांकसमेत थप स्पष्ट हुँदै जाँदा संख्यामा परिवर्तन आउन सक्छ।
त्यो अनिश्चिततालाई अनुमानले भरिनु हुँदैन।
तर एउटा कुरा अहिले नै निश्चित छ—परिवारहरूले आफन्त गुमाएका छन्, घर र जीविकोपार्जन गुमाएका छन्, र धेरै परिवार अझै आफ्ना प्रियजन फर्कने आशामा छन्।
समयसँगै सडक फेरि बन्नेछ।
पुल फेरि ठडिनेछ।
बिजुलीका लाइन फेरि जोडिनेछन्।
बजार फेरि खुल्न सक्छ।
नयाँ घरहरू फेरि बन्न सक्छन्।
तर जो मानिस फर्केर आउँदैन, उसलाई कुनै पुनर्निर्माणले फिर्ता ल्याउन सक्दैन।
त्यसैले भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित परिवारका लागि पुनर्निर्माण भनेको सिमेन्ट, फलाम र सडकको पुनर्निर्माण मात्र हुनेछैन। त्यो आफ्नो प्रियजनबिनाको जीवनलाई फेरि व्यवस्थित गर्ने कठिन यात्रा पनि हुनेछ।
बाढीले सडक र पुल केही मिनेटमै बगाएको हुन सक्छ।
तर कसैलाई गुमाएका परिवारका लागि त्यसको असर वर्षौंसम्म रहनेछ।
नदीको पानी घटेपछि सबैभन्दा ठूलो प्रश्न सडक कति छिटो बन्छ भन्ने मात्र हुनेछैन।
