काठमाडौं, २४ अगस्ट २०२६ — कुनै नाबालिग गम्भीर अपराधमा संलग्न भएपछि अपराधसँगै एउटा प्रश्न पनि उठ्ने गर्छ—के उसलाई आफ्नो उमेरका कारण गम्भीर कानुनी परिणाम भोग्नुपर्दैन भन्ने लागेको थियो?
कतिपय अवस्थामा नाबालिगले आफ्नो उमेरका कारण आफूलाई कानुनबाट सुरक्षित ठानेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। तर किशोर–किशोरीको व्यवहारसम्बन्धी अनुसन्धानले यो विषय त्यति सरल नभएको देखाउँछ। केही युवा अपराधीले पक्राउ पर्ने सम्भावना वा सजायको परिणामलाई कम आँक्न सक्छन्, तर सबै नाबालिगले आफू कानुनभन्दा माथि रहेको ठान्छन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।
यो फरक बुझ्नु महत्वपूर्ण छ। किशोर–किशोरीले नियम र परिणाम बुझ्न सक्छन्, तर जोखिम मूल्यांकन गर्ने, आवेग नियन्त्रण गर्ने र भविष्यमा आउन सक्ने परिणामलाई तत्कालको निर्णयसँग तुलना गर्ने क्षमता अझै विकासकै क्रममा हुन्छ।
विकासात्मक स्नायु विज्ञानसम्बन्धी अनुसन्धानले किशोरावस्थामा पुरस्कार, सामाजिक स्वीकृति र भावनात्मक परिस्थितिप्रति संवेदनशीलता बढ्ने देखाएको छ। त्यही समयमा आवेग नियन्त्रण र दीर्घकालीन निर्णयसँग सम्बन्धित मस्तिष्कका प्रणालीहरू अझै परिपक्व हुँदै हुन्छन्। यस्तो विकासात्मक असन्तुलनले विशेषगरी भावनात्मक अवस्थामा जोखिमपूर्ण व्यवहार र गलत निर्णयको सम्भावना बढाउन सक्छ।
यसको अर्थ किशोर–किशोरीलाई सही र गलत छुट्याउन आउँदैन भन्ने होइन। उमेरलाई मात्र आधार बनाएर आपराधिक व्यवहारको व्याख्या पनि गर्न सकिँदैन।
