विराटनगर, अक्टोबर ७, २०२६ — विराटनगरका पुराना उद्योगमध्ये एक चन्द्र शिव राइस एन्ड आयल मिल थुलो मिल चोकबाट बुढीगंगा गाउँपालिकाको हात्तीमुडामा सरेको छ। यो विराटनगरबाट उद्योगहरू बाहिर सर्ने व्यापक क्रमको एउटा उदाहरण हो।
उक्त मिल उत्तरी विराटनगरका प्रारम्भिक उद्योगमध्ये एक थियो। उद्योग स्थापना भएपछि त्यस आसपास बस्तीहरू विस्तार हुँदै गए। कञ्चनबारीको पूर्वतर्फको चोक कारखानाकै कारण थुलो मिल चोकका रूपमा चिनिन थाल्यो। मिल स्थानान्तरण भए पनि चोकको नाम भने कायमै छ।
विराटनगरको लामो औद्योगिक इतिहास छ। नेपालको पहिलो ठूलो उद्योगका रूपमा स्थापित विराटनगर जुट मिल सहरको दक्षिणी क्षेत्रमा थियो। त्यसपछि मोरङ सुगर मिल, अशोक टेक्सटाइल, म्याच फ्याक्ट्रीलगायतका उद्योग स्थापना भए। दक्षिणी रानी क्षेत्र अहिले पनि मिल्स एरियाका रूपमा चिनिन्छ।
यी उद्योगहरूले विराटनगरलाई नेपालको पहिलो प्रमुख औद्योगिक केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न योगदान गरे। विराटनगर जुट मिलका मजदुरहरूले अधिकारको माग गर्दै हडताल गरेपछि सहर नेपालको श्रमिक आन्दोलनको जन्मस्थलसमेत बन्यो। ती आन्दोलनसँग जोडिएको स्थान अहिले पनि हडताली हाटका रूपमा चिनिन्छ।
उद्योगहरूले विराटनगरको आर्थिक वृद्धिमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेले। प्रारम्भिक उद्योगहरूले मोरङ र छिमेकी जिल्लाबाट आउने कृषि उत्पादनका लागि रोजगारी र बजार उपलब्ध गराए। उद्योगहरूले स्थानीय रूपमा उत्पादित जुट, कपास, धान र तेलहन प्रशोधन गरी तयार वस्तु निर्यात गर्थे।
