नेपालको जेनजी आन्दोलनको एक वर्ष: जागेको पुस्ता, बदलिँदै गरेको नेपाल?

काठमाडौं, ८ सेप्टेम्बर २०२६ — एक वर्षअघि नेपालको युवा पुस्ता हातमा प्लेकार्ड, मोबाइल फोन र वर्षौंदेखि जम्मा भएको असन्तुष्टि बोकेर संसद् भवनतर्फ अघि बढेको थियो।

सरकारले २६ वटा सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्ममा लगाएको प्रतिबन्ध तत्कालीन आक्रोशको कारण बने पनि सडकमा उत्रिएको असन्तुष्टि फेसबुक, एक्स, युट्युब वा टिकटकमा मात्र सीमित थिएन। त्यसको पछाडि भ्रष्टाचार, नातावाद, राजनीतिक दण्डहीनता, कमजोर अवसर र एउटै राजनीतिक पुस्ता पटक–पटक सत्तामा फर्किरहँदा आफ्नै भविष्य अनिश्चित बन्दै गएको अनुभूति थियो।

८ सेप्टेम्बर २०२५ मा काठमाडौंसहित देशका विभिन्न स्थानमा हजारौं युवा सडकमा उत्रिए। सुरुमा ठूलो मात्रामा शान्तिपूर्ण रहेको प्रदर्शन अन्ततः रक्तपातमा परिणत भयो। ह्युमन राइट्स वाचका अनुसार पहिलो दिन सुरक्षा निकायको गोली प्रहारबाट कम्तीमा १९ जनाको मृत्यु भयो भने सयौं घाइते भए। त्यसको भोलिपल्ट आन्दोलन थप हिंसात्मक बन्यो, जसमा आगजनी, तोडफोड, आक्रमण र मृत्युका घटना भए। १२ सेप्टेम्बरसम्म सरकारी अधिकारीहरूले दुई दिनको हिंसामा ५१ जनाको मृत्यु भएको बताएका थिए। पछिल्लो विवरणअनुसार कुल मृत्यु हुनेको संख्या ७६ र घाइतेको संख्या २ हजार ६३८ पुगेको थियो।

त्यो आन्दोलनले आफ्नै सहभागीहरूले कल्पना गरेभन्दा धेरै छिटो नेपालको राजनीति बदलिदियो।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले राजीनामा दिए। प्रतिनिधिसभा विघटन भयो। पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठन भयो। त्यसको करिब छ महिनापछि भएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले नेपालको राजनीतिमा ठूलो उलटफेर ल्यायो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले झन्डै दुईतिहाइ बहुमत हासिल गर्‍यो र काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्वमेयर तथा ३५ वर्षीय नयाँ राजनीतिक अनुहार बालेन्द्र शाह प्रधानमन्त्री बने। नयाँ संसद्मा करिब एकतिहाइ सांसद ४० वर्षभन्दा कम उमेरका छन्, जबकि अघिल्लो संसद्मा यस्तो संख्या करिब १० प्रतिशत मात्र थियो।