काठमाडौं, १७ अगस्ट, २०२३ — नागपञ्चमी अर्थात् नागदेवताको पूजा तथा आराधनासँग सम्बन्धित हिन्दू पर्व आज नेपालभर मनाइँदैछ। श्रावण महिनाको शुक्ल पक्षको पाँचौँ दिन मनाइने यो पर्व यस वर्ष भदौ १ गते अर्थात् अगस्ट १७, २०२६ मा परेको छ। नेपाली पात्रोअनुसार यो दिन श्रावण शुक्ल पञ्चमी तिथि परेको छ।
नागपञ्चमी नेपालको धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परामा महत्वपूर्ण स्थान राख्ने पर्व हो। यो पर्वमा पौराणिक कथा, घरमा गरिने पूजा, प्रकृतिप्रतिको सम्मान तथा नागलाई जल, वर्षा र भूमिसँग सम्बन्धित संरक्षक शक्तिका रूपमा हेर्ने परम्परागत विश्वासहरू जोडिएका छन्।
नेपालमा नागपञ्चमीको सबैभन्दा चिनिने परम्परामध्ये घरको मूलढोकामाथि नागको चित्र राख्नु एक हो। भक्तजनले उक्त चित्रमा विभिन्न सामग्री चढाएर पूजा तथा प्रार्थना गर्दै सुरक्षा र समृद्धिको कामना गर्छन्। संस्कृति मन्त्रालयसँग सम्बन्धित सांस्कृतिक संस्थानका अनुसार घरको ढोकामाथि आठ प्रमुख नागको प्रतिनिधित्व गर्ने चित्र राख्ने तथा त्यसमा दूध, दही, अक्षता, फूल र दुबोलगायत सामग्री चढाउने परम्परा छ।
नागपञ्चमी श्रावण शुक्ल पञ्चमी अर्थात् श्रावण महिनाको शुक्ल पक्षको पाँचौँ तिथिमा मनाइन्छ। हिन्दू चन्द्र पात्रो र ग्रेगोरियन पात्रोबीच प्रत्यक्ष समानता नभएकाले यसको अंग्रेजी मिति हरेक वर्ष परिवर्तन हुन्छ। सन् २०२६ मा नेपाली पात्रोका स्रोतहरूले अगस्ट १७ लाई नागपञ्चमीका रूपमा उल्लेख गरेका छन्। यस वर्ष पञ्चमी तिथि नेपाल समयअनुसार करिब साँझ ६ बजेर ५७ मिनेटसम्म रहने र त्यसपछि षष्ठी तिथि सुरु हुने जनाइएको छ।
नागपञ्चमी कुनै एउटा मात्र प्रकारको नागपूजामा सीमित छैन। हिन्दू धार्मिक परम्परामा नागलाई शक्तिशाली सर्पस्वरूप दैवी प्राणीका रूपमा वर्णन गरिएको छ र उनीहरू विभिन्न प्रमुख देवता तथा पौराणिक कथासँग जोडिएका छन्। सबैभन्दा चर्चित नागहरूमध्ये शेषनाग अर्थात् अनन्त, भगवान् विष्णुसँग सम्बन्धित नाग; समुद्रमन्थनको कथामा आउने वासुकी; महाभारतमा महत्वपूर्ण भूमिका भएका तक्षक; र भगवान् कृष्णले यमुनामा पराजित गरेको भनिने कालियनाग पर्छन्।
